Diagram Diaries behandelt de theorie achter de totstandkoming van de diagram methodiek die Eisenman gebruikt voor zijn ontwerpen. Het boek begint met een uitgebreide historische analyse van het begrip diagram in de architectuur en behandelt hiermee tevens de eerdere diagrammen die nog onder een ander benaming gebruikt werden. De letterlijke diagrammen zoals Le Corbusier deze gebruikte voor onder andere zijn Unités (het stoomschip, de archiefkast, het flessenrek). Het bespreekt de wijze waarop Robert Venturi en John Hejduk schematische technieken gebruikten om een extra laag zichtbaar te maken. Het begrip “form� wordt besproken vanuit haar oorspronkelijke betekenis, en de latere betekenis die Eisenman eraan gaf, Vorm is niet allen de uiterlijke verschijningsvorm, een statisch gegeven, maar ligt aan de uiterlijkheid ten grondslag en gaat er aan vooraf.
Vanaf 1970 past Eisenman terminologie van Noam Chomsky toe en distantieert zich daarmee van de eerdere technieken en praktijken van Le Corbusier en Terragni. Hij maakt duidelijk dat de diagrammatische technieken niet bedoeld zijn om de verschijningsvorm te verduidelijken of te verklaren, maar om een voorafgaand proces uit te drukken. Niet het statische maar het dynamische staat voorop in de totstandkoming van een diagram voor architectuur. Hij onderzoekt hoe “form� het onderwerp kan zijn van een architectonische strategie, door middel van een uitgebreide serie technieken toe te passen, zoals decompositie, verschaling, rotatie, superpositie, transformatie, inversie, verschuiving, buiging etc. deze catalogus van procedures zijn uiteindelijk de disciplinaire conditie voor een architectonisch diagrammatische strategie, en niet de vorm van het diagram of schema zelf.
De uiteindelijke vorm van de architectuur van Eisenman is geenszins een eindproduct, een conclusie van een verscheidenheid aan technieken, maar is vooral juist een fase, een moment in de tijd, waarop de dynamische technieken stil gezet zijn. Het is een momentopname van een groter geheel, van een proces en niet als eindproduct van een ontwerpdiscipline.
In de serieel genummerde ontwerpen House I t/m VI is juist geen moderne opvatting zichtbaar in de architectuur. Eisenman’s kritieken op het modernisme, bestaan eruit dat het modernisme eigenlijk nooit echt modern geweest is, maar doordat het functionele de boventoon voorde in de opvattingen van de modernen, het modernisme eigenlijk een vervolging is van het humanisme, daar het continu gebaseerd is op de menselijke schaal en verhouding. In de genoemde seriële ontwerpen van Eisenman zijn de traces overal zichtbaar door de constructie heen. Er is niet langer sprake van een duidelijke constructie in de traditionele zin van het woord, maar er is een samenspel, een continue omkering van plaats. Eerst ben je binnen, dan buiten, dan boven, dan onder. Hiermee maakt Eisenman de architectonische index duidelijk. Architectuur is geen direct vertaling naar een menselijke schaal of bedoeld om constructies te maken die de mens dienen, maar betoogt architectuur als “een abstracte bemiddeling tussen vooraf aanwezige en pregedefinieerde teken systemen�. Eisenman beschouwd “form� niet langer als een moderne opvatting als de relatie tussen ruimte en structuur, maar als het gevolg van de relatie tussen tijd en beweging.
Een duidelijk voorbeeld van deze stelling is de “vouw� (fold). Een vouw is de korte weg tussen twee uiterste disciplines. Een vouw bestaat niet, de operatie van vouwen maakt de vouw pas zichtbaar, daarvoor is er eenvoudigweg geen vouw. de vouw is een operationele vorm, en is daardoor geen afgeleide van een ideaal, of een verbastering van een ideaal. Het is vooral een proces, een operatie. De House-series richten zich op en zijn ontstaan door manipulaties van de interne structuur. Hiermee onderzocht Eisenman processen waarmee de ontwerper buitenspel gezet werd als de autoritaire agent.
Hiertegenover staan de zogenaamde archeologische ontwerpen van Eisenman, zoals het Wexner Center. Hierin gebruikt Eisenman genealogische gegevens van de situatie, oude kaarten, structuren van oude mijnen, de diversiteit aan genealogische en archeologische opgravingen die verkrijgbaar zijn van de situatie. Deze verscheidenheid aan materiaal superponeert hij vervolgens over de toekomstige situatie van het ontwerp, en creëert daarmee een genealogisch ontwerp van de regionale geschiedenis en onderzocht met deze technieken nieuwe definities van context die de statische beperking van een situatie ondermijnt.
Het is niet het diagram dat bepaalt hoe de vorm zichtbaar is, het diagram verhult niet de vorm, maar de “verschijning van een andere wereld�. De architect krijgt een andere rol. Hij is een organisator en bestuurder van informatie, niet alleen meer beperkt tot de traditionele krachten van zwaartekracht, verticaliteit, berekening van lasten en krachten, maar veel meer met nieuwe wetmatigheden, met nieuwe “krachten� als horizontaliteit, niet-specifiek (politiek, cultureel, lokaal, globaal, economisch) en generatief. Het zijn deze krachten die door middel van de diagrammatische manier van werken ingezet worden, zichtbaar gemaakt worden en gerelateerd worden.

Het diagram is geenszins een werkelijk representatie van structuur of geometrie. Er is geen letterlijk verband tussen het diagram en de visualiteit van architectuur. Het diagram is vooral een representatie van ‘traces’, van herinneringen en onbewuste invloeden, het probeert een relationele eenheid aan te duiden, zonder uitspraken te doen over verschijningsvorm of constructie. Het diagram en het architectonische object hoeven geen overeenkomsten te hebben, het diagram is niet altijd zichtbaar in het object, de eigenschappen en indrukken ervan worden vertaald in een architectonische vorm zonder een werkelijke, letterlijke vertaling te zijn.

Architectuur bestaat uit twee condities, de voorafgaande, historische betekenis en de intrinsieke, inwendige waarde.
De historische betekenis en relevantie van architectuur veranderd continu en is daarmee een evoluerend proces. De betekenis van architectuur in de tijd van de industriële revolutie en van nu tijdens het tijdperk van informatie verschillen logischerwijs van elkaar. De manier waarop architectuur opgevat wordt, bekeken wordt en bedoeld is, verschilt in elk tijdperk, door haar politiek, sociale, economische en culturele condities. De historische waarde is daarmee geen statisch gegeven, maar evolueert en veranderd in een continu proces.
Deze instabiliteit heeft ook haar invloed op de intrinsieke en inwendige waarde van architectuur. Het diagram is hierin de vertaling van de intrinsieke waarde van architectuur en beschouwd en bespeeld daarmee de sociaal-culturele en politieke condities van de tijdsgeest van dat moment. Door dit spel met de condities van het heden en het verleden bestaat de mogelijkheid, door middel van het diagram, de toekomst van deze conditie te beïnvloeden door een continue reflectieve houding ten aanzien van deze intrinsieke waarde van architectuur. De historische conditie van architectuur is hierbij een noodzaak, daar zonder deze conditie geen kritische houding in te nemen valt ten aanzien van de diagrammatische ontwerpmethoden. Zonder historisch besef, kan geen kritische houding aangenomen worden ten aanzien van de architectuur.
“Een diagram is geen plattegrond, evengoed is het geen statische entiteit. Het is eerder verwezenlijkt als een serie van energieën die de historische en intrinsieke waarde van architectuur gebruiken als een potentieel om tot nieuwe configuraties te komen.� [Peter Eisenman, Diagram Diaries, p37-38]

De serie woningen House I t/m X en House El Even Odd zijn voortgekomen uit een langdurig proces en onderzoek naar het diagram in de architectuur. Ieder volgende woning maakte gebruik van net weer een andere strategie en ontwerpmethode. Steeds opnieuw werd een extra laag aan het diagrammatische model toegevoegd om tot weer andere conclusies te komen.
Kenmerkend voor de serie is de ontwikkeling van het loslaten van referentiele condities, dat eigenlijk voor al het werk van Eisenman geld. Door het loslaten van archetype opvattingen over wat architectuur is, ontstaat een geheel zelfstandige benadering van het diagram. Elementen binnen architectuur worden niet meer gelezen vanuit hun functionele betekenis of doel, maar evengoed als een object en proces. Hierdoor ontstond de mogelijkheid tot een vrije benadering van de intrinsieke waarde van architectuur, zonder te refereren aan aloude betekenissen en wetmatigheden.
In de eerste ontwerpen ging het diagram nog uit van een begin en eindpunt, waartussen het proces van deformatie en transformatie ervoor zorgde dat het diagram en het ontwerp haar relatie bestempelden. Vervolgens werd dit gefixeerde begin en eindpunt geheel losgelaten waardoor een filmisch karakter in het diagram ontstond. Het eindproduct is geen eindproduct van een proces, maar een fase waarin tijd stil gezet is. Het proces werd generatief en liet de referenties aan grond, muur, kolom, balk, voor, achter, boven, onder en binnen en buiten los. Deze ontwerpen bestonden niet uit het gevolg van één diagram, maar uit een filmische serie van diagrammen die allen over elkaar gesuperponeerd waren. Het ontwerp was niet een conclusie van één van de diagrammen, of van alle diagrammen, maar was een ‘still’ van de film, een bevroren moment in tijd, waarvoor alle lagen van diagrammen nodig waren, en geen sprake was van een belangrijkere of minder belangrijk diagram.